تبلیغات
باران فرهنگ - ادب غنایی
یکشنبه 10 دی 1391

ادب غنایی

   نوشته شده توسط: عبدالرضا مدرس زاده    

8- حبسیه

حبسیه یا شعر زندان یكی از زیرمجموعه های ادب غنایی است كه با به زندان افتادن شاعر یا هنرمند شكل می گیرد.

نخستین شاعری كه در ادب پارسی زندان رفتنش بازتابی وسیع در آثارش داشته است مسعود سعد سلمان است كه در قرن پنجم نزدیك به بیست سال از عمرش را در سه چهار زندان دولت غزنوی تباه شده یافته است.

پس از او خاقانی است كه با به زندان افتادن توانست در كنار بی گناه شمردن خود از استغنای طبع و علو همت خویش یاد كند و حبسیه را بهانه ای برای مفاخره هم قرار داد.

در حوادث و ماجراهای مربوط به انقلاب مشروطه چند شاعر آزادی خواه ایرانی به بلای زندان و تبعید گرفتار می شوند كه عبارتند از فرخی یزدی،عارف قزوینی،اشرف الدین حسینی و استاد ملك الشعرا بهار.

علت به زندان افتادن شاعران ادب پارسی معمولا نافرمانی از امر شاه، سعایت و بدگویی رقیبان شاعر و اطرافیان شاه و حتی دلایل و بهانه های شخصی است كه گاهی بهانه به دست حكومت می داده است.

شعر سنتی پارسی حبسیه ها معمولا شامل این مفاهیم است: اظهار بی گناهی شاعر و این كه تنها گناهش فضل و دانش و حسادت رقیبان است، با خودستایی خود را تسلی دادن و تاكید بر این كه توطئه ای در كار بوده است و ...

با وجود این كه شاعر در حبسیه هایش از علو طبع و همت سخن رانده است اما پای انصاف ممدوح را به میان می كشد و خواهش می كند كه او را آزاد كنند(مانند برخی اشعار مسعود سعد. ) گاهی هم به دلایلی از شاعر زندانی می خواستند شعری اعتذار آمیز بسراید و خود را نجات دهد مانند استاد بهار كه در آستانه جشن هزاره فردوسی به پیشنهاد فروغی شعری در ستایش رضاشاه سرود و آزاد شد!

در اشعار دوره مشروطه البته شاعرانی مانند فرخی یزدی از التماس كردن به شاه خودداری می كنند و سرانجام  در زندان سر به نیست می شوند.

در حبسیه شاعر این فرصت را دارد كه از بلای زندان و انواع شكنجه ها به ویژه شكنجه های روحی سخن به میان آورد و این كه او را با اراذل و اوباش در یك جا نگه داشته اند و یا زمان انتخاب شده برای بازداشت او عمدا شیطننت آمیز بوده است مثلا استاد بهار را بامداد اول فروردین 1312 بازداشت كردند و خود او از آن به تلخی یاد می كند.

در دوره پهلوی دوم شاعرانی چون احمد شاملو  و اخوان ثالث گرفتار زندان شده اند و هر كدام به ویژه اخوان حبسیه هایی انتقادی و تند سروده اند و از خاطرات و رنج های هم سلولی های خود هم  یاد كرده اند.

در اوان انقلاب اسلامی استاد دكتر حمیدی شیرازی هم به اوین افتاد و بعدها با پایمردی شهیدان بهشتی و مطهری آزاد شد(كتاب در جستجوی صبح خاطرات عبدالرحیم جعفری مالك انتشارات امیر كبیر)

یكی از بهترین منابع در باب حبسیه كتاب دو جلدی حبسیه در ادب فارسی استاد دكتر ولی الله ظفری است


lidiabartgis.jimdo.com
سه شنبه 24 مرداد 1396 10:36 ق.ظ
Hi there to all, how is the whole thing, I think every one is getting more from this web
page, and your views are fastidious in favor of new people.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر