تبلیغات
باران فرهنگ - ادب غنایی
جمعه 1 دی 1391

ادب غنایی

   نوشته شده توسط: عبدالرضا مدرس زاده    

6- شعر زنانه:
ادبیات فارسی در هزار سال گذشته بازتاب دهنده باورها و رفتارهای مردم این سرزمین بوده است و توانایی و ناتوانی اش در این بازتاب دادن به ساختار و اساس آن رفتار و كردار باز می گردد و از این همین رو به دلیل در محرومیت قرار گرفتن و از نظر دور ماندن  شخصیت زن و احساسات و عواطف او تقریبا نمی توان اثری ممتاز و برجسته و مستقل را یافت كه به زن در این هزار سال توجه كرده باشد و اگر هم چیزی یافت شود جز سركوفت و سرزنش نیست.از این رو ادبیات فارسی را "ادبیات مذكر" نامیده اند.
با پیش آمدن انقلاب مشروطه و كنار رفتن بسیاری از حجاب های بعضا بیهوده تحجر و تعصب و آزادی خواهی ایرانیان توجه به شخصیت زن و ظهور و بروز او  در اجتماع در صدر درخواست های مردم قرار گرفت و حتی تامرزهای افراط گرایی وكشف حجاب هم ادامه یافت.
اما نكته ارزشمند كار این است كه بخشی مغفول مانده از ادبیات ایران كه به نیمی از افراد ایرانی تعلق داشت مورد توجه واقع شد و در كنار كسانی چون میرزاده و ایرج میرزا كه از آزادی زنان دفاع كردند پروین اعتصامی هم توانست به مدد پدر دانشمندش و حلقه ادبی خانگی شان كه استاد بهار  و دیگر فضلای عصر در آن شركت می كردند سنگ بنای شعر زنانه را بگذارد.
پروین البته به دلیل حجب و حیای ذاتی و خانوادگی اش راه به وادی احساسات برهنه زنانه نبرد و حتی یك بیت‌عاشقانه در دیوانش یافت نمی شود  اما آنچه كه از او مانده است شاعر هنری است كه یك زن ایرانی آن را آفریده است.
برای رسیدن به جمع بندی بهتر شعر زنانه را در بخش های زیر دنبال می كنیم:
الف) شعر مادرانه:
این شعر یعنی بیان نصیحت و پند و اندرزهای آدمیت پرور كه در هزار سال شعر فارسی كسانی چون سنایی و ناصر خسرو و سعدی دنبال كرده اند اما به جای زین و اسب و میدان و چوگان سخن از نخ و سوزن و سیر و پیاز است. پروین خود از نعمت مادر شدن محروم است  اما در سطرسطر شعر خود نقش یك مادر متعهد را ایفا می كند و شاهكار هنری اش می شود مثنوی مادر موسی.
ب) شعر زنانه:
این شیوه با فروغ آغاز می شود و با سیمین به اوج می رسد . عمر به نسبت كوتاه فروغ نگذاشت كه او با درك دهه هایی دیگر از زندگی با تنوع بیشتری از زن و احساسات و عواطف او سخن بگویداما آنچه كه در مجموعه های "اسیر" و "دیوار" و "عصیان" می خوانیم شورش و عصیان زن برای چشیدن گرمی گناه است كه تا سیر و نگاهی عمیق در مجموعه های دیگرش(ایمان بیاوریم و تولدی دیگر) تداوم دارد.
سیمین اما بخت زیستن در چند دهه متنوع و متفاوت را دارد و شعر را با: بده آن قوطی سرخاب مرا آغاز می كند و تا شعر سیاسی - عاطفی : شلوار تا خورده دارد مردی كه یك پا ندارد ادامه می دهد.
تنوع شخصیت زن در شعر او چشمگیر است از رقاصه تا مطربه و هوو و روسپی و كولی و زن مطلقه و مادر و ... را می توان در شعر او دید.
عشق در شعراو دو جنبه دارد یكی او در مقام معشوق ظاهر می شود كه هزار سال است شاعران برای زن بیان احساس  كرده اند و اینك او در این جایگاه پاسخگوی آنها است و دیگر این كه او خود با دارا بودن احسا س در نقش عاشق ظاهر می شود كه الزاما باید عاشق مرد باشد واین اوج تشخص شعر زنانه اوست در حالی كه در قرن هشتم جهان ملك خاتون با 1400 غزل همچنان از گیسوی بلند و شب فراق و جفای معشوق سخن می راند غافل از این كه شاعران مرد هم اینها را برای او و هم جنسهایش می گفته اند!‌و او دیگر نباید همان ها را تكرار كند و باید می سرود:یارب به من یاری بده تا خوب آزارش دهم!
ج) دیگر موارد:
درشعر زنانه یك مورد نادر هم سراغ داریم شعر شوهر ستیز! كه به نام ژاله قائم مقامی‌(مادر حسین پژمان بختیاری شاعر معاصر) ثبت شده است . ژاله را در یك ازدواج سنتی به پیرمردی ایلیاتی می دهند و او با آن احساس لطیف نمی توانسته است از زندگی كامرانی كند و...
مورد دیگر شعر دخترانه و دبیرستانی معاصر است كه در دهه هفتاد مریم حیدرزاده آن را  دنبال كرد .این دختر نابینا و بسیار با احساس در آن سالها كتاب شعر و نوار كاست و صدایش منتشر شد ودر مدتی كوتاه هزاران نسخه اثرش به فروش رفت اما آن احساسات ساده و خام : رو دست مجنون می زنم فقط به خاطر تو با ازدواج كردن مخاطبان و دور شدن كودك احساسشان از كوچه سنجاقك ها سرد شد و فروكش كرد.
نكته آخر هم این كه در شعر انقلاب اسلامی به دلیل سیاسی سرایی های شاعران و رویكرد شاعران زن به دفاع از ارزش های اسلامی مانند دفاع مقدس و شهادت و ... در مواردی شاعر از حس زنانگی شعر كاسته است تا حرفهای انقلابی بزند كه برخی شعرهای سپیده كاشانی چنین است.


http://isadorayouse.weebly.com
سه شنبه 24 مرداد 1396 10:11 ق.ظ
Admiring the time and energy you put into your website and detailed information you provide.
It's nice to come across a blog every once in a while
that isn't the same old rehashed material.
Excellent read! I've saved your site and I'm including your RSS feeds to my Google account.
سلام
یکشنبه 3 دی 1391 10:37 ق.ظ
سلام استاد عزیزم بسیار خوب و عالی است . هرچند نوشته هایتان مختصر است مفید است و می تواند تلنگری برای پژوهش های جوانان امروز باشد.
به اضافه ی اینکه امروز رمان های زنانه نیز چیزی از شعر زنانه کم ندارد و روحیه استقلال و تحجر ستیزی زنان به خوبی در آن آشکار است به خصوص که زن هنرمند امروز با بهره گیری از ابتکار خود توانسته تصویری جدید از شعر و نثر نمودار کند . تصویری که در آن احساسات زنانه اولین باشد نه تقلید های شعر و نثر مردانه .
آفرینش
شنبه 2 دی 1391 06:06 ب.ظ
سلام براستادبزرگوار!
امثل همیشه عالی وبی نظیر!درودبرشما!
شنبه 2 دی 1391 12:06 ق.ظ
وای چقدر زیبا بود من از خواندنش لذت بردم
بی امان
جمعه 1 دی 1391 11:35 ب.ظ
سلام
خسته نباشید استاد
سپاس
حتما در پایان نامه ام کمکم خواهد کرد
مانا باشید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر